Szachy z wyspy Lewis – podróż w przeszłość

Figury szachowe z wyspy Lewis datowane są na XII wiek. Odkryte w Szkocji w XIX wieku, wykonane są z kłów morsa i zębów wielorybów, a ich niepowtarzalny wygląd przyciąga uwagę dzięki ekspresyjnym i nieco komicznym twarzom. Królowe z dramatyzmem chwytają się za głowy, a wieże, przypominające berserkerów, gryzą swoje tarcze. To nie są jedynie pionki do gry, ale prawdziwe rzeźby, które ukazują surowy charakter epoki wikingów. Przypominają one, że szachy był niegdyś odzwierciedleniem konfliktów wojennych i feudalnej hierarchii.

Staunton – narodziny standardu

W 1849 roku Nathaniel Cook stworzył wzór, który wyznaczył złoty standard dla turniejów szachowych na całym świecie. Wcześniej w szachach używano setek różnych stylów, co poważnie dezorientowało graczy. Design Stauntona to kwintesencja wiktoriańskiego funkcjonalizmu: figury są łatwe do rozpoznania, stabilne dzięki szerokim podstawom, a symbole są czytelne i zrozumiałe (korona z krzyżem dla króla, koronet dla hetmana). To prawdziwa „helvetica” w świecie szachów – projekt tak doskonały, że uznajemy go za jedyny słuszny.

Bauhaus (Josef Hartwig) – forma podąża za funkcją

W 1923 roku Josef Hartwig z Bauhaus całkowicie zrewolucjonizował zasady gry w szachy. Zrezygnował z tradycyjnej figuratywności charakterystycznej dla klasycznych szachów, które obejmowały królowie i konie, na rzecz surowej geometrii. Kształt każdej figury został dostosowany do sposobu, w jaki porusza się ona na planszy. Goniec przybrał kształt litery X, wieża przypomina masywny sześcian, a pionek ma postać mniejszego sześcianu. Ten zestaw stał się symbolem modernizmu, gdzie design, wolny od historycznych konwencji, musiał cechować się maksymalną logiką i funkcjonalnością. Takie podejście przekształca szachy w czystą abstrakcję ruchu.

Man Ray – surrealistyczna geometria

Man Ray, znany dadaista i surrealista, stworzył swój zestaw szachowy w latach 20. XX wieku, eksperymentując z prostymi formami i symboliką. Jego figury nie przypominają ani ludzi, ani bezosobowych abstrakcji, są raczej obiektami poetyckimi. Król ma kształt egipskiej piramidy, koń zyskał formę zakrętu skrzypcowego gryfu, co stanowi hołd dla jego przyjaciela muzyka. Man Ray przekształcił tradycyjną szachownicę w surrealistyczny krajobraz, w którym znane obiekty zyskują nowe znaczenie, tworząc atmosferę zarówno snu, jak i intelektualnej rywalizacji.

Andy Warhol – pop-art na szachownicy

Andy Warhol, niekwestionowany król pop-artu, nie mógł zignorować fascynującego świata szachów. W swoich wersjach gry połączył zasady ready-made z estetyką komercyjną. W jednej z wersji figury miały kształt puszek zupy Campbells w różnych rozmiarach i kolorach, co przekształcało intelektualną rywalizację w ironiczne starcie znanych marek na supermarketowych półkach. W innych projektach Warhol wykorzystywał intensywne, neonowe kolory oraz powtarzające się obrazy. Szachy według Warhola to przykład desakralizacji tej klasycznej gry, w której elitarny obiekt staje się integralną częścią masowej kultury konsumpcyjnej.

Przezroczyste szachy Nendo – minimalizm i dematerializacja

Współczesny design zmierza w kierunku dematerializacji. Japońska pracownia Nendo zaprojektowała minimalistyczny zestaw szachowy, w którym białe figury są wykonane z przezroczystego akrylu, a czarne mają matowe wykończenie. Figury są delikatnie zarysowane, co tworzy intrygującą grę światła i cienia, w której elementy zdają się zanikać w przestrzeni, pozostawiając tylko czystą strategię. Taki design doskonale oddaje charakter cyfrowej ery, w której fizyczna obecność traci na znaczeniu, a najważniejsze stają się niewidoczne powiązania i nowe możliwości.

Pearl Royale i Jewel Royale — szachy jako symbol bogactwa

Na rynku można znaleźć zestawy szachowe, których cena sięga milionów dolarów. Najbardziej znanym z nich jest Pearl Royale, stworzony przez australijskiego jubilera Colina Burna. Figury w tym zestawie są wykonane z 18-karatowego białego złota, ozdobione ponad 500 szafirami oraz 500 diamentami, a ich wierzchołki zdobią rzadkie perły z południowych mórz. Innym imponującym przykładem są szachy Royal Diamond Chess Charlesa Hollandera. Do ich produkcji wykorzystano 14-karatowe białe złoto oraz niemal 10 000 czarnych i białych diamentów. W tej wersji gra staje się jedynie tłem; to luksusowe szachy, które stanowią symbol władzy i bogactwa, gdzie każdy pionek jest wart tyle, ile luksusowy samochód.